قرآن كريم در آيه ما نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِها نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْها « 1 » و همچنين در آيه : وَ إِذا بَدَّلْنا آيَةً مَكانَ آيَةٍ ، وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما يُنَزِّلُ « 2 » اعتراف كرده به اين‌كه در آن نسخ و تبديل واقع شده ، و به فرضى كه ما آن را تناقض‌گويى ندانيم ، حد اقل اختلاف در نظريه هست . در پاسخ مىگوييم : مسأله نسخ نه از سنخ تناقض‌گويى است ، و نه از قبيل اختلاف در نظريه و حكم ، بلكه نسخ ناشى از اختلاف در مصداق است ، به اين معنا كه يك مصداق ، روزى با حكمى انطباق دارد ، چون مصلحت آن حكم در آن مصداق وجود دارد ، و روزى ديگر با آن حكم انطباق ندارد ، براى اين‌كه مصلحت قبلىاش به مصلحت ديگر مبدل شده ، كه قهرا حكمى ديگر را ايجاب مىكند . مثلا در آغاز دعوت اسلام ، كه اكثر خانواده‌ها مبتلا به زنا بودند ، مصلحت در اين بود كه براى جلوگيرى از زناى زنان ، ايشان را در خانه‌ها زندانى كنند ، ولى بعد از گسترش اسلام ، و قدرت يافتن حكومتش آن مصلحت جاى خود را به اين داد كه در زناى غير محصنه تازيانه بزنند ، و در محصنه سنگسار كنند . و نيز در آغاز دعوت اسلام و ضعف حكومتش ، مصلحت در اين بود كه اگر يهوديان درصدد برآمدند مسلمانان را از دين برگردانند ، مسلمانان به روى خود نياورده ، و جرم ايشان را نديده بگيرند ، ولى بعد از آن‌كه اسلام نيرو پيدا

--> ( 1 ) . سوره بقره : 106 . ( 2 ) . سوره نحل : 101 .